Projecten

De poffertuin ‘Ziel van Leiden’ is een initiatief van Eduard Groen en Joost Mentink.

Het concept ‘poffertuin’

Een poffertuin is een cirkelvormige tuin met een diameter van 10 meter, gelegen in het Energiepark te Leiden. Ons initiatief heeft betrekking op één van de drie poffertuinen die eind 2024 zijn aangelegd. De naam van de door ons ontworpen en ingerichte poffertuin is ‘Ziel van Leiden’.

Inspiratie

Wat ons bij elkaar bracht is onze passie om stadsnatuur te maken op een verbindende manier. Eduard, als bestuurslid van de Bomenbond Rijnland, met een focus op het aanplanten, onderhouden en behouden van bomen. Joost, als bestuurder van de stichting Voedzaam Land, met een focus op het aanleggen van ‘eetbare’ groene plekken in Leiden en omgeving. Dat zijn plekken met eetbare gewassen: vruchtbomen, struiken met bessen en eetbare kruiden die tezamen een elkaar ondersteunend ecosysteem vormen.

Ziel van Leiden

De bestaansbasis van Leiden is van oudsher verbonden met planten. Denk aan de voedselgewassen rondom en in de stad, de verfplanten voor de wol- en lakennijverheid, gruitplanten voor de bierbrouwerij en medicinale planten voor de geneeskunst.

Daarbij willen we in onze poffertuin speciaal aandacht schenken aan de met Leiden verbonden kleuren rood en wit. Al deze elementen maken volgens ons deel uit van de ziel van Leiden. Deze inspiratie hebben we in het ontwerp vertaald naar een ruimtelijke indeling van de poffertuin.

Ontwerp

In poffertuin ‘Ziel van Leiden’ is de plattegrond van de binnenstad van Leiden te herkennen. De paden verbeelden de Rijnarmen die door de stad stromen. Een lage heg met winterlinden is aangeplant in de voor van de Singelstructuur en een lage heg van Japanse kardinaalsmuts in de vorm van de oudste stadsvesten (Rapenburg, Steenschuur en Oude Vest). Met die contouren in onze poffertuin hebben we in tien speciale plantvakken gecreëerd. Het centrum van de poffertuin is een verbeelding van de Burchtheuvel.

Plantvakken en bomen

Drie plantvakken aan de buitenrand zijn ingezaaid met een mengsel voor kruidenrijk gras. Deze beplanting staat symbool voor het agrarische ommeland van Leiden.

De zeven plantvakken binnen de twee heggenstructuren zijn beplant met gewassen die een rol hebben gespeeld bij de ontstaansgeschiedenis van Leiden: zoals de wol- en lakennijverheid, bierbrouwerij, universiteit, de burcht, de geneeskunst en 3 oktober.

In de poffertuin staan drie door ons aangeplante bomen die symbool staan voor drie aloude bestaande iconische bomen in de binnenstad: de bruine beuk verwijst naar Nicolaas Beets (Burcht), de ginkgo verwijst met Von Siebold (Hortus Botanicus) en de Amerikaanse tulpenboom verwijst naar Herman Boerhave (Ceciliagasthuis).

Verbinden

Bij de aanleg en het onderhoud van de poffertuin proberen we zoveel mogelijk mensen te betrekken opdat zij zich mede-eigenaar voelen. Bij de aanleg konden we een beroep doen op de gemeente voor het aanbrengen van extra tuinaarde en voor de houtsnippers. Medewerkers en cliënten van de Binnenvest hebben ons geholpen bij de aanleg. Ook zijn we er welkom voor koffie en voor het gebruik maken van het sanitair. Dat geldt laatste geldt ook voor de stichting Leidse Deken. Daarbij hebben we van de vrijwilligers daar speciale kaardebol-planten gekregen voor de poffertuin. Het onderhoud – en het samen oogsten – doen we samen met vrijwilligers van de Bomenbond Rijnland en Voedzaam Land. Ook denken we aan culinaire activiteiten met opbrengen uit de poffertuin en aan educatieve bijeenkomsten: verhalen vertellen over de met Leiden verbonden bomen en planten.

De planten in de plantvakken

Kruidenrijk grasland

In deze plantvakken staat onder andere: Akkerhoornbloem, Gewone margriet, Gewoon biggenkruid, Gewoon duizendblad, Glanshaver, Kamgras, Rode klaver, Roodzwenkgras, Scherpe boterbloem, Vogelwikke en Witte klaver.

Rijn, Mare, Vliet

Waar de Rijnen samenstromen werd een trotse burcht gebouwd. Iets meer precies, de samenkomst van de Rijn, de Mare en de Vliet. In de Burcht, staat een karakteristieke bruinrode beuk. Deze beuk staat centraal in deze plot. Daaronder: planten met een witte toets, zoals daslook.

3 oktober

Onlosmakelijk verbonden met Leiden: Pastinaak, wilde peen en ui.

Universiteit en Hortus

De Universiteit met het academiegebouw en de Hortus is Leiden pur sang. Centraal staat de Ginkgo Biloba. Als onderbeplanting kiezen we planten met een rode toets. Tevens sluiten we aan bij de jarenlange relatie tussen Leiden en Japan, wat onder meer tot uiting komt door de van Siebold gedenktuin in de Hortus. 

Als basis van dit plot is een Japans bloemenmengsel ingezaaid, aangevuld met enkele planten, zoals Japanse gember.

Medicinale planten

De beroemde Leidse arts en botanicus Herman Boerhaave kweekte in zijn landgoed Oud Poelgeest de Amerikaanse Tulpenboom (Liriodendron tulipifera). Deze boom staat centraal in deze plot, samen met medicinale planten.

Denk hierbij aan soorten zoals gewone duivenkervel, valkruid, malrove, stinkende gouwe, maarts viooltje, valeriaan, wondklaver, saffloer en hartgespan.

Bierbrouwerij

Gruitplanten zijn kruidenplanten die in Leiden bij het bierbrouwen werden gebruikt. Denk daarbij aan soorten als  boerenwormkruid, citroenmelisse, grote pimpernel, hyssop, ijzerhard, kamille, mierikswortel, grote klis, aarmunt, wilde marjolein, meekrap, lievevrouwebedstro, rozemarijn, salie, sint janskruid, tijm, citroenkruid en duizendblad.

Hop

Een klein plantvak is ingericht voor de gewone wilde hop en verschillende cultuurvariëteiten, ook van belang voor de bierbrouwerij. Ter ondersteuning van deze klimplanten staan in dit plantvak ook haagbeukjes.

Wol- en lakennijverheid

Gebezigde terminologie: scheren, wassen, kammen, kaarden, verven, spinnen, volder of voller, raam. Denk bij de verfplanten onder andere aan wede, wouw, gele kamille, gewone ossentong, meekrap, verfbrem, geel walstro, gewone agrimonie, wijnruit en bloedzuring. In dit vak verfplanten, maar ook andere gebruiksplanten zoals de Kaardebol.